Symbolika miecza

Miecz broniący cnoty w łożu. Dzieje Tristana i Izoldy. 1484 Miecz jako broń pojawił się dopiero w epoce brązu, wyrób mieczy wymagał opanowania obróbki metalu. (Drewniane miecze, używane przez Indian południowoamerykańskich, był raczej bronią tępą niż sieczną w naszym rozumieniu.) Miecze epoki brązu były często bogato zdobione, co świadczy o ich nie tylko użytkowym przeznaczeniu. Jest rzeczą oczywistą, że biblijna opowieść o wygnaniu z raju, którego odtąd strzegli cherubini i miecz ognisty, przenosi późniejsze wyobrażenia w czas prapoczątków ludzkości. Miecz jako narzędzie gniewu Bożego stał się symbolem sprawiedliwości i kary, atrybutem archanioła Michała. W Apokalipsie św. Jana z ust Jezusa wychodził miecz obosieczny, oznaczający siłę i prawdę oświetlającą jak błyskawica. Miecz jako symbol siły był atrybutem bogów wojny (np. Marsa), władców, królów i rycerzy często przypisywano mu magiczne właściwości, w średniowieczu nadawano też imiona. Do najbardziej znanych legendarnych mieczy należą m.in. Ekskalibur króla Artura, Balmung Zygfryda, Darandal Rolanda, Nagelring Teodoryka Wielkiego. Pasowanie na rycerza polegało na płazowaniu mieczem. Dwa miecze symbolizowały w średniowieczu władzę świecką i duchową, przy czym papież, zwierzchnik Kościoła, miał przekazywać miecz oznaczający władzę świecką w lenno prawowitemu władcy kraju. Miecz leżący między mężczyzną a kobietą symbolizował cnotę (signum castitatis). Miecz jako narzędzie męczeństwa był atrybutem wielu świętych, m.in. Pawła, Jakuba Większego, Tomasza Becketta, Katarzyny, Łucji. W Ewangelii wg św. Łukasza (2,35) pobożny Symeon przepowiedział Marii, że jej duszę przeniknie miecz, oznaczający cierpienia duchowe z powodu śmierci Jezusa. W ikonografii baroku siedem mieczy symbolizowało „siedem cierpień Marii Panny”. Tylko w wyjątkowych przypadkach miecz pojawiał się w dłoni niewieściej. Joanna d’Arc stracona na stosie w roku 1431, mówiła, że św. Katarzyna wskazała jej miecz zakopany pod wiejskim kościołem: „Miecz był pod ziemią, zupełnie zardzewiały, a na nim pięć krzyży. Głosy powiedziały mi, że tam jest (…) Poleciłam, by napisano do miejscowego duchowieństwa i poprosiłam, aby mi go dano. I oni mi przysłali ten miecz” (cytat wg A. Holla z akt sądowych sprawy). Mieczem tym wywalczyła Joanna wiele zwycięstw dla Francuzów. W dawnych Chinach wierzono, że czarownicy przepędzają mieczami demony, a legenda mówiła o „męskim” i „żeńskim” mieczu, które odlano w górach Kuenlun z wątroby i nerek mitycznego zająca, żywiącego się metalem. Uważano, że gdy kobieta śni, że wyjmuje miecz z pochwy, urodzi syna (miecz ma także w psychoanalizie męski, falliczny charakter). Miecz w snach kobiet oznaczał szczęście, natomiast w snach mężczyzn miecz wpadający do wody zapowiadał śmierć kobiety. W Japonii władanie mieczem było sztuką samurajów; samuraj posiadał dwa miecze: długi miecz, katanę, i krótki miecz wakizashi do walki wręcz i do rytualnego samobójstwa (seppuku, zwanego w Europie harakiri). Kowale wytwarzający miecze musieli przestrzegać rytualnych przykazań wstrzemięźliwości, ich praca miała charakter sakralny. Gardy mieczy były bogato dekorowane. Obecnie walka na miecze (iai-do) należy do dyscyplin sportowych, także walki na miecze drewniane (kendo). Według japońskiego mitu bóg burzy Susano-o wyciągnął miecz z ogona zabitego przez siebie ośmiogłowego węża. Miecz ten zależy, wraz z perłami i zwierciadłem, do japońskich klejnotów państwowych.

prof. dr Hans Biedermann
Leksykon symboli

Składając się w zasadzie z klingi i rękojeści, jest symbolem złączenia, zwłaszcza gdy przyjmuje (w Średniowieczu) kształt krzyża. Pośród wielu ludów pierwotnych miecz zażywał szczególnej czci. Scytowie corocznie poświęcali pewną liczbę koni klindze miecza, którą wyobrażali sobie jako obraz boga wojny. Z drugiej strony Rzymianie wierzyli, iż żelazo, z racji swych związków z Marsem, odstrasza złe duchy. Wierzenie to utrzymuje się w Szkocji. Według pradawnych przekazów chińskich (Shi-jing), założyciele miast noszą miecze. Jako symbol religijny nadal jest elementem ceremonialnego stroju biskupów wschodnich. W sensie prymarnym jest jednoczesnym symbolem rany i mocy zadawania ran, a więc znakiem wolności i siły. W badanej przez Schneidera kulturze megalitycznej miecz jest przeciwwagą dla wrzeciona, żeńskiego symbolu ciągłości życia. Miecz i wrzeciono symbolizują odpowiednio śmierć i płodność – dwa przeciwieństwa składające się na prawo gór (ich odpowiednikami w świecie zwierząt są, wedle wymienionego autora, ryba falliczna i żaba). Zresztą ze względu na kosmiczny sens ofiary (inwersja porządków ziemskiego i niebieskiego) miecz jest symbolem eksterminacji fizycznej i duchowego zdecydowania. Stąd zrozumiałe, że w Średniowieczu był ulubionym symbolem ducha bądź Słowa Bożego, obdarzanym imieniem jak żywa istota (Balmunga – miecz Zygfryda, Excalibur – miecz króla Artura, Durendal – Rolanda, Joyeuse – Karola Wielkiego, itd.). Bayley odnotowuje interesujący fakt, że po angielsku miecz to sword, słowo zaś to word. Nie ulega wątpliwości, że w symbolu tym tkwi silna komponenta socjologiczna, jako że miecz to narzędzie zastrzeżone dla rycerza, obrońcy sił światła przeciwko mocom ciemności. Ale tak się również składa, że na pograniczu prehistorii i folkloru miecz: ma bardzo podobny sens duchowy i misję magiczną w zwalczaniu ciemnych sił upersonifikowanych w „złośliwych nieboszczykach”, wobec czego zawsze używa się go w tańcach apotropaicznych. Ma funkcję oczyszczającą, z racji bowiem swego kształtu i połysku kojarzony jest z ogniem i płomieniem. Oczyszczenie zaś, jak to i podkreśla Schneider, dokonuje się zawsze ogniem bądź mieczem, podczas gdy karę symbolizują bicz bądź pałka. W alchemii miecz symbolizuje oczyszczający ogień. Złoty miecz, Chrysaor z mitologii greckiej, jest symbolem najwyższego przeduchowienia. Symbolika formy miecza zachodniego, o prostej klindze, jest solarna i męska; zakrzywionego orientalnego – lunarna i żeńska. Należy tu przypomnieć ogólny sens oręża jako antytezy potworów. Miecz, z racji swego powiązania z „eksterminacją fizyczną”, powinien być symbolem duchowej ewolucji, tak jak drzewo oznacza inwokację, tj. ekspandowanie życia w sferę materialną i aktywną. To rozdwojenie między ducha i życie (które Ludwik Klages rozwiązał na swój sposób, opowiadając się za życiem, a Novalis zilustrował stwierdzeniem „życie jest chorobą ducha”), można by wyrazić przeciwstawieniem drewna (elementu żeńskiego) i metalu. Drzewo odpowiadałoby procesowi bujnego mnożenia, miecz – jego odwrotności. Zauważmy przynajmniej, że na pewnej XV-wiecznej ilustracji w książce Conrada Dinckmuta Seelen Wurzgarten (Ulm 1483), podobnie jak na wielu dzieiłach sztuki z tej epoki, oglądamy wizerunek Chrystusa, obok którego twarzy, po lewej, widnieje gałąź bądź drzewo, natomiast po drugiej stronie, symetrycznie, widać miecz. Była to idea bardzo starożytna, skoro na prehistorycznej płaskorzeźbie germańskiej mogliśmy oglądać dwie postacie: kobiety z gałęzią drzewa i mężczyzny z mieczem. Można tym wizerunkom przypisać alegoryczny sens pokoju i wojny; w szczególności wizerunek średniowieczny mógłby być aluzją do gałązki oliwnej, ten drugi jednak – nie.

Evola akcentuje związek miecza z Marsem, z pionem i poziomem, tzn. z życiem i śmiercią. A także ze stalą jako absolutną twardością władczego ducha. „Wśród ludów germańskich (sygnalizował to również Tytus Liwiusz) miecz nigdy nie był orężem powszechnie używanym; przeciwnie, stanowił on symbol wysokiej rangi dowódców i najwyższej hierarchii. Pomyślmy tylko o dostojeństwie i prestiżu, jakimi otoczona była godność comes spathiarum ustanowiona ok. 247 r. przez cesarza Gordiana Młodszego… Miecz to broń charakterystyczna i niemal wyłącznie zastrzeżona dla najwyższych dostojników. Wedle tradycji arabskiej wynaleźli go Hebrajczycy. Również ta tradycja wskazuje miejsce, gdzie synowie Izraela sporządzili go po raz pierwszy – górę Casium w pobliżu Damaszku, mającego później zasłynąć jakością swej stali w całym świecie islamu, i gdzie, wedle prastarych wierzeń, Kain zabił swego brata. Pod jakże tragicznym więc znakiem wynalazek ten rozprzestrzenił się po świecie! Tam właśnie, zgodnie z tym fatalnym zrządzeniem losu, osiedli pierwsi rzemieślnicy wytwarzający nowo wynaleziony oręż” (Emilio Sobejano, Espadas de Espana, w „Arte Espanol”, XXI, 1956). Ognisty miecz uprawomocnia wewnętrzny związek między następującymi, obdarzonymi wspólnym rytmem elementami: miecz-stal (albo żelazo)-Mars-ogień. Z drugiej jednak strony ustanawia też dualizm między żarem płomienia a zimnem metalu, przy czym symbol nabiera sensu syntetycznego i ambiwalentnego jak wulkan (gelat et ardet). Z tej przyczyny ognisty miecz jest orężem dokonującym rozdziału między rajem, światem ognia miłości, a ziemią, światem kary.

Miecz obnażony

W pewnych legendach nordyckich, a także w romansach rycerskich, ba, nawet w poematach Tennysona, bohater kładzie swój obnażony miecz między siebie a ukochaną kobietę, z którą spoczywa w jednym łożu. Motyw ten znany jest również w tradycji indyjskiej pod mianem asiwrata (sanskr. „ślub miecza”). W swej książce o dawnych literaturach germańskich Borges mówi, że w podobnej sytuacji miecz symbolizuje honor bohatera, wielkość wyrzeczenia, na jakie może się on zdobyć dzięki sile swego ducha (wyrażonej przez miecz).

Miecz strzaskany

Ponieważ miecz jest symbolem agresywności ducha, męstwa bohatera, miecz strzaskany symbolizuje zniszczenie tego czynnika. Wszelako na ogół – pod postacią „miecza zakopanego” – pojawia się w legendach średniowiecznych jako dziedzictwo, które ktoś musi odzyskać dzięki własnemu męstwu. Na przykład Zygfryd, jeszcze jako młodzieniaszek, znajduje kawałki miecza o imieniu Balmunga, podarowanego przez Odyna jego ojcu Sigmundowi. Kowal Mime nie potrafi ich spoić; udaje się to Zygfrydowi. W jednej z „kontynuacji” Powieści o Graalu Chretiena de Troyes (Jean Mara, Nouvelles recherches sur la litterature arthurienne, Paryż 1965) Gawainowi wręczają strzaskany miecz, którego nie potrafi on złożyć do końca; oznacza to, że nie uda mu się osiągnąć „centrum” zamierzonego przedsięwzięcia.

J. E. Cirlot
Słownik symboli

……………………………………………………………………………………….
ZE STRONY: http://www.symbolizm.obrazy-olejne.org/symbol-miecz/523/
Symbol: MIECZ

Miecz symbolizuje oś kosmiczną, promień Słońca, błyskawicę, ogień; ducha, boskość; broń Boga; słowo; los; sprawiedliwość; wolność; oczyszczenie; przysięgę; (wszech)władzę, królewskość; bohatera (słonecznego); siłę; obronę; spór, walkę, rycerskość, wojnę, zalety wojenne, zdecydowanie, odwagę; fallusa, męskość, płodność; krzyż, krucjatę; stracenie (skazańca), męczeństwo, ból, śmierć (gwałtowną), karę, zemstę, obrazę, strach, okrucieństwo, zniszczenie, rzeź, ruinę; potępienie. Zob. Ucho (i miecz). Miecz — atrybut alegorycznych postaci: Sprawiedliwości, Stałości, Odwagi, Gniewu, Wenecji, Retoryki, Melpomeny; w średniowieczu — Rozpaczy (kobieta przebija się mieczem). Miecz — emblemat władcy, króla, wodza, specjalnie wykuty albo przeznaczony dla wybranego przez bóstwo albo inne siły nadprzyrodzone. Prawowitym, legalnym władcą zostaje ten, kto zdoła wyrwać miecz królewski ze skały lub drzewa albo otrzyma go od istoty zamieszkałej w głębinach wód, jak np. Ekskalibur (Caliburn), miecz króla Artura w cyklu arturiańskim, magiczną siłą utkwiony w skale; Artur jedyny spośród rycerzy mógł wyciągnąć go ze skały. W Morte Darthur Malory’ego miecz jest podarunkiem dla Artura od Damy Jeziora. W ostatniej bitwie Artur, śmiertelnie ranny, rozkazuje zwrócić Ekskalibur jezioru, z którego wynurza się ręka, chwyta miecz za rękojeść i znika w wodzie. Sir Gałahad z tegoż cyklu wyrywa miecz z dna rzeki, co nie udało się przedtem nikomu, i staje się godny „niebezpiecznego miejsca” przy Okrągłym Stole. Tezeuszowi wolno powrócić do Aten, gdy będzie dość silny, aby odwalić głaz, pod którym jego ojciec, król Aten, Egeusz, złożył swój miecz. Curtana, tępy miecz św. Edwarda Wyznawcy (ok. 1002—66) z dynastii Wessex, symbol łaski i miłosierdzia, noszony jest do dziś przed królami Anglii w czasie koronacji. Szczerbiec, miecz królów polskich, to jedyne zachowane z piastowskich insygniów koronacyjnych. W poemacie Konrad Wallenrod (1,1—8) Mickiewicza, komtury krzyżackie radzą „w czyje ręce wielki miecz oddadzą”. Na kolumnie Zygmunta III Wazy w ręku króla „Zygmuntowy w górze miecz” (Fortepian Szopena 88 Norwida). Mieczem Boga nazwano dowódcę arabskiego, Chalid ibn al Waleda (zm. 642), za jego czyny w bitwie pod Mulą. Miecz Rzymu — to przydomek Marcellusa (zm. 208 p.n.e.), dowódcy rzymskiego, zdobywcy i barbarzyńskiego niszczyciela Syrakuz. Miecz — siła, męskość, płodność i śmierć, którą przynosi; atrybut boga wojny, Aresa. Kształt falliczny miecza wiąże go z siłą zapładniającą, dlatego oznacza on męską linię rodu, po ojcu potomstwo męskie, mężczyzn, w przeciwieństwie do kądzieli (kobiecego atrybutu ciągłości życia) oznaczającej linię żeńską, po matce. Miecz — emblemat bohatera słonecznego; podobnie jak maczuga, wyobraża moc promieni słońca przeciwstawioną sieci gwiezdnego nieba, jest bronią używaną, podobnie jak włócznia, przeciw potworom pustoszącym kraj, smokom, hydrom, lwom, bykom, dzikom, przeciw widmom osób zmarłych. Miecz — narzędzie gniewu bożego, kary bożej, błyskawicy i pioruna. Mówi Bóg: ,,Wdowie i sierocie szkodzić nie będziecie (…). Jeśli je pokrzywdzicie (…), pobiję was mieczem” (Ex. 22,22—24). „A jeśli nie usłuchacie mnie (…), rozproszę was między narody i dobędę miecza za wami” (Lev. 26,27—33). W Pieśni Mojżesza mówi Bóg: „Gdy wyostrzę miecz mój by błyskawicę i sąd podejmie ręka moja (…) miecz mój naje się mięsa” (Deut. 32,41—42). Miecz ognisty — atrybut sprawiedliwości, kary. Boga, archanioła, promienia słonecznego; żarliwości, ognia wiary. Zob. Ogień (i miecz). Święty miecz — użyty w obronie sprawy bożej. Juda Machabeusz dla podniesienia swych wojsk na duchu opowiada im swój sen, w którym ukazał mu się prorok Jeremiasz i wręczył mu złoty miecz, mówiąc: „Weź miecz święty, dar od Boga, którym porazisz wrogów” (2. Ks. Machab. 15,16). Miecz — .Słowo: „Miększe słowa jego od oliwy, lecz są to dobyte miecze” (Psalm 54 22). „Synowie judzcy (…) — język ich to miecz ostry” (Psalm 56 5). Miecz ducha — słowo boże. „Weźmijcie (…) miecz ducha (którym jest słowo boże)” (List do Efezjan 6,17) — z powodu tych słów św. Pawła określających Biblię, miecz stał się jego atrybutem; ten zaś jest zapewne źródłem legendy o ścięciu św. Pawła za panowania Nerona. „Usta moje jako miecz” (Izajasz 49,2). „Słowo boże ostrzejsze niż wszelki miecz obosieczny” (List do Żydów 4,12). Miecz wiąże się z przysięgą, którą rycerstwo Europy zwyczajowo składało na miecz jako na oznakę stanu rycerskiego i jeden z najcenniejszych (obok konia) skarbów rycerza, obdarzanych nieraz, ze względu na swe indywidualne cechy i zalety, imieniem, a przy tym i siłą magiczną, od której zależało zdrowie i życie właściciela. Odgrywał też rolę kształt, zob. niżej. „Przysiążcie na ten miecz, na ten miecz, mówię” (Hamlet 1,5 Szekspira). Miecz — kara, stracenie (skazańca), męczeństwo: miecz katowski, miecz Sprawiedliwości; atrybut Chrystusa spokrewniony z krzyżem ze względu na kształt: trzon i klinga przedzielone w poprzek jelcem. Atrybut wielu świętych, takich jak: św. Paweł, Jakub Większy, Jerzy, Adrian, Agnieszka, Alban, Apolinary Apologeta, Bonifacy, Eufemia, Gerwazy i Protazy, Justyna, Łucja, Marcin z Tours, Pankracy, Piotr Męczennik, Tomasz Beckett i in. Symeon przepowiada Marii, że jej własną duszę przeniknie miecz (Ew. wg Łuk. 2,35) oznaczający duchową mękę z powodu śmierci Syna. Prawo miecza — łac. ius gladii — prawo wydawania i wykonywania wyroków śmierci przysługujące dawniej miastom rządzonym na prawie magdeburskim lub cheł mińskim. Przysłowie: Jeszcze kat miecza nie przytępił, tj. jest jeszcze sprawiedliwość w kraju (pogłos stracenia Samuela Zborowskiego). Iść pod miecz, kłaść głowę, szyję pod miecz — zostać straconym. Miecz — wojna. Chwycić za miecz — wystąpić zbrojnie. „Kto mieczem wojuje, ten od miecza ginie” (Ew. wg Mat. 26,52). ,,I przekują miecze na lemiesze” (Iiajasz 2,4 i in.) — wyobrażenia wojny’ zmienią w wyobrażenia pracy pokojowej. „Nasze prawo w naszych mieczach” powiedzieć miał w 390 p.n.e. król Gallów, Brennus, do posła rzymskiego. „Biada zwyciężonym!” — łac. vae victis! — wykrzyknąć miał tenże Brennus dorzucając swój miecz na szalę z odważnikami, gdy przy ważeniu złota (kontrybucji wojennej) Rzymianie uskarżali się na przewyższający umówioną wagę ciężar odważników. Stąd: „Rzucić swój miecz na szalę” — narzucić rozstrzygnięcie siłą zbrojną. Miecz zwycięstwa — w mit. skand, dar Frei dla Gymera, jej narzeczonego; jednak Freja zgubiła ten miecz, co było jedną z przyczyn ragnarka, zmierzchu bogów, gdy słońce zgubiło promienie a bogowie ulegli potęgom ciemności. Miecz — walka, gniew, gwałt, niebezpieczeństwo, krucjata. „Nie przyszedłem zsyłać pokoju ale miecz” mówi Jezus w Ewangelii wg Mateusza (10,34). Szczególnym symbolem walki są dwa miecze skrzyżowane ukośnie. Skrzyżować miecze — zmierzyć się z kimś, rozpocząć walkę, współzawodnictwo. Według Długosza przed rozpoczęciem bitwy pod Grunwaldem Krzyżacy mieli wysłać Jagiełłę heroldów z dwoma nagimi mieczami jako wyzwanie do boju. Miecz obosieczny, mający ostrza z obu stron brzeszczota — ostrość, dwuznaczność (dwuwykładność), czystość, rycerskość, sprawiedliwość, grzech. „Nie słuchaj chytrości niewieściej, kapiącym bowiem plastrem miodu wargi nierządnicy (…) lecz koniec jej gorzki jak piołun i ostry jak miecz obosieczny” (Ks. Przypowieści 5,4). Obosieczny miecz delficki — aluzja do zagadkowości i niezrozumiałości wielu proroctw Pytii. Symbol czystości seksualnej: król Marek zaskakuje Tristana i Izoldę pogrążonych niewinnie we śnie, przedzielonych nagim, obosiecznym mieczem. Vi Apokalipsie (1,16) z ust Syna Człowieczego ,,wychodził miecz z obu stron ostry”, oznaczający skuteczność słowa i sądu, ogień oczyszczający i prawdę oświetlającą jak błyskawica. „Wszelki grzech jest jak miecz obosieczny, rany od niego są nieuleczalne” (Eklezjastyk 21,3). Również o rzeczy, która może mieć dwojaki skutek, dodatni i ujemny. Miecz — groźba wisząca nad człowiekiem: miecz Damoklesa, faworyta i pochlebcy na dworze tyrana Syrakuz, Dionizjosa I (405— 367 p.n.e.); gdy Damokles nazwał go najszczęśliwszym z śmiertelników, władca usadził dworaka przy swym stole, każąc jednak zawiesić nad jego głową na nitce a. na końskim włosie nagi miecz; stąd „miecz Damoklesa” to symbol gróźb zatruwających władcom każdą chwilę panowania. „Komu zawżdy nad szyją wisi miecz goły, nie uczynią mu smaku przyprawne stoły” (Pieśń 16 13—14 Jana Kochanowskiego). Miecz — proste rozwiązanie zawiłego problemu, oddzielenie złego od dobrego, sprawiedliwość, rozstrzygnięcie, osiągnięcie celu; np. rozcięcie mieczem węzła gordyjskiego (którego nikt nie umiał rozwiązać) przez Aleksandra Wielkiego. Jest to jednak sposób zawodny, rozstrzygnięcie pozorne, spełnienie wróżby (o panowaniu nad Azją) nietrwałe w skutkach. Miecz — nienawiść, fanatyzm. ,,Serca nie mając, lecz coś, co jakby miecz dobyć się sili (…) — coś, co jest wielką nienawiścią” (Fulminant 11,102—3 Norwida). „Za cóż dla wiary miecz kto w ręku nosi?” {Przeciwko fanatyzmowi 2,1 Franciszka Karpińskiego). „Krąg zatoczony mieczem mściwej nienawiści” (Światy 7 Leopolda Staffa). Miecz — zemsta. ,,Piramidy, czy wy macie takie trumny, sarkofagi, aby miecz położyć nagi, naszą zemstę w tym bułacie pogrześć” (Rozmowa z piramidami l—5 Słowackiego). „Poty nie będzie twój miecz zemsty strasznym” (Grób Agamemnona 19 Słowackiego). Miecze — wady Polaków. „Miecze te, powiada (ksiądz Marek), bólu, bolące w Panu Jezusie, to są (…) wady na ojczystym polu” (Ksiądz Marek 1,94—7 Słowackiego); te mieczewady to: francuszczyzna, szulerka, kieszeń stratna, kobiece rządy, przedajne sądy, zawiść prywatna i zgniłe sumienie. Taniec z mieczami wykonywany w różnych epokach na różnych krańcach świata (korybanci, kureci, derwisze, kaukascy górale itd.) jest rodzajem artystycznej zaprawy wojennej, mogącej zapewnić sukces w rzeczywistej walce, a poza tym ma być popisem męskości działającym podniecająco na przypatrujące się kobiety przy okazji ślubów, pogrzebów, uczt; jako magia zmuszająca przyrodę do właściwego następstwa zdarzeń, broni przed złymi duchami, zapewnia płodność, zastępując dawne ofiary z ludzi i zwierząt. Prosty kształt miecza europejskiego — męskość, odwaga, słoneczność; zakrzywiony miecz wschodni — żeńskość, zręczność, księżycowość. Miecz nagi, obnażony, goły — otwarta myśl, chęć walki. „Postawmy myśli serdeczne nad nami i pieśń… z otwartą myślą jak miecz goły” (Król Duch, Odmiana 1658, V, 19 —20 Słowackiego). W starożytności miecz zwrócony ostrzem w przód oznaczał wojnę, w tył — pokój. Miecz w pochwie atrybutem umiarkowania, roztropności, rozwagi, zamiarów pokojowych. Ślepy miecz — o osobie będącej bezwolnym narzędziem w czyichś rękach. „O rękę karaj, nie ślepy miecz!” (Chorał 32 Kornela Ujejskiego). Miecz i tarcza — odwaga, wojna; w symbolice chrzęść. — krzyżowiec. W heraldyce miecz oznacza obronę, sprawiedliwość, wykonanie wyroku; (szeroki miecz) wolny człowiek. W marzeniu sennym: powodzenie, zwycięstwo. Amulet broniący dziewictwa, zmieniający barwę lub ociekający krwią, gdy właściciel jest w niebezpieczeństwie lub dla zdemaskowania zabójcy. MIGDAŁ(OWIEC) Migdałowiec symbolizuje nowe życie, wiosnę, wiosenne przebudzenie; czujność; pośpiech; dziewictwo; piękno; wspaniałość, specjał; nadzieję; płodność; ukrytą duchowość; wyrocznię; drabinę Jakubową; obronę; cierpliwość; śmierć; niedbałość; niedyskrecję; głupotę. Migdałowiec był poświęcony biblijnemu Jahwe, babilońskiemu bogu pisarzy Nabu, egipskiemu sekretarzowi bogów Thotowi, Hermesowi. Migdałowiec u staroż. Żydów — nowe życie. Migdałowiec — drabina Jakubową. Jakub zmienił nazwę miejsca zwanego Luz ’migdał’, gdzie śniła mu się drabina z aniołami, na Betel ’dom Boga’. Migdały — przysmakiem, specjałem, należącym, zwł. w Kanaanie do „najlepszych płodów ziemi”, które Izrael każe synom zawieźć ich dobroczyńcy (Józefowi) do Egiptu (Gen. 43,11). Kwitnący migdałowiec — nadzieja. Kwiaty migdałowe — starość i śmierć; z początku różowawe, później białe i spadające jak śnieg, są emblematem siwizny, wróżby śmierci i Sądu Ostatecznego; por. Eklezjastes 12,5. Migdałowiec — czujność (wobec pierwszych oznak wiosennego odrodzenia przyrody); hebr. gra słów oznaczających ’gałązka migdałowa’ i ’czuwam’. Pyta Pan: „Co widzisz, Jeremiaszu? Odpowiedziałem: Widzę gałązkę drzewa migdałowego. Na to Pan: Dobrze widziałeś, bo czuwam nad słowem moim, aby je wypełnić” (Jeremiasz 1,11—12). Migdałowiec heroldem wiosny, gdyż kwitnie w styczniu (dlatego, jako częstą ofiara przymrozków, wyobraża kruchość), a owo cuje już w marcu; stąd stał się emblematem lekkomyślności, nieopatrznego pośpiechu, nieoględności. W mit. gr. Filis, królewna tracka, miała poślubić syna Tezeusza, Demofona, króla Aten, który poznał ją i pokochał po powrocie z wojny trojańskiej; przed ślubem powrócił do ojczyzny, aby uporządkować swe sprawy, a gdy jego nieobecność się przedłużała, Filis, myśląc, że ją porzucił, powiesiła się i zmieniła w drzewo migdałowe. Gdy Demofon się zjawił wkrótce potem i objął drzewo w czułym uścisku, okryło się kwieciem. Migdałowiec i morwa — przeciwieństwo pośpiechu i powolności, gdyż pierwszy zakwita wcześnie, druga późno. Migdałowiec śrdw. emblematem Matki Boskiej. „Puściła odrośle laska Aaronowa (…), a one, po rozwinięciu się liści, obróciły się w migdały” (Num. 17,8). Ten przykład nie zapłodnionego owocowania, wraz z łac. grą słów: virgo ’dziewica’ i virga ’różdżka, laska’, uczynił migdałowiec atrybutem czystości Dziewicy. Migdałowiec — frygijskie Drzewo Życia. Migdałowiec — płodność. Wg mitu frygijskiego bogowie wykastrowali obojnaka Agdistisa; z jego obciętych genitaliów wyrósł migdałowiec; owoce jego zapłodniły nimfę rzeczną Nanę, która urodziła Attisa. Olej wyciskany z migdałów miał u Greków znaczenie falliczne, uchodził za spermę Zeusa. Migdały rozrzucano na rzymskich weselach. Natura dała im podwójną osłonę, wewnętrzną miękką i zewnętrzną twardą; podobnie embrion chroniony jest w łonie matki. Migdały były więc emblematem ciąży, płodności, wielodzietności, rozrzucanie ich — magią sympatyczną, życzeniem licznego potomstwa. We Włoszech do dziś rozdaje się migdały smażone w cukrze na uroczystościach weselnych i na chrzcinach. Por. Historia naturalna (15,22) Pliniusza St. (Rzymianie wszelkie jadalne nasiona w twardych skorupkach nazywali potocznie nux ’orzech’, choć mieli oczywiście także nazwy dla poszczególnych gatunków nasion, np. amygdala ’migdał’). Migdał — element ukryty, zamknięty, nienaruszalny; hebr. luz ’migdał; miasto podziemne; niezniszczalne jądro bytu zawierające potencjał odrodzenia’, jądro nieśmiertelności. Jeść migdały — odkrywać tajemnicę. Migdał słodki (sativa) — to, co ważne, istotne, duchowe, ukryte za pozorami zewnętrznymi jak za twardą okrywą migdała, także Chrystus, bo Jego natura ludzka ukrywa boską. Migdał — słodycz, coś pięknego, wspaniałego. „Cny młodziku, migdaliku” (Młodym uwaga 7—8 Józefa T».iki). Migdał gorzki [amura) wyobraża gorycz, rozgoryczenie; przeciwieństwo wiśni. ,,Zakwitają na nowo w jesieni wilgotnej bardzo gorzkie migdały — bardzo słodkie wiśnie” {Hiacynty 11—12 Antoniego Słonimskiego). Migdał — cierpliwość, cecha niezbędna przy wyłuskiwaniu nasion z okrywy. Niebieskie migdały — coś nierealnego, ułudnego. Myśleć, marzyć o niebieskich migdałach — o rzeczach nierealnych, błahych; być roztargnionym, nieuważnym, roztrzepanym. Mandorla, wł. ’migdał’, w plastyce V— XVI w. rama w kształcie migdału, owalu, elipsy, rombu, otaczająca całą postać Chrystusa w chwili Wniebowstąpienia a. Przemienienia, później też postać Matki Boskiej w chwili Wniebowzięcia a. Marii Magdaleny (także wziętej do nieba), symbolizowała pierw. obłoknosiciela, później zaś aureolę, światło emanujące z istoty świętej a. boskiej. Wyobrażenie pokrewne „wrzecionu” Wielkiej Macierzy, wg niektórych reprezentuje vulvę, co zapowiada zrodzenie się na nowo do życia na tamtym świecie.

Dodaj komentarz