Rozwój miecza w średniowieczu, cz. II

Opracowanie: Maciej Kopciuch

Poniższa prezentacja przedstawia w sposób poglądowy główne zmiany w stylistyce oraz rozmiarach mieczy jednoręcznych w przedziale czasowym IX-XV w. Podzieliłem miecze na 4 grupy aby zaznaczyć ich podobieństwa oraz etapy zasadniczych zmian proporcji oraz stylistyki a także przeznaczenia – wszystkie te sprawy zostały wcześniej omówione w pierwszej części artykułu Rozwój miecza w średniowieczu

miecze_swords

Na obrazku widzimy w przeważającej mierze najbardziej powszechne w użyciu miecze typowo bojowe – nie zaś ozdobne czy ceremonialne, które często odbiegały stylistyką od typowego oręża wykorzystywanego w boju. Choć np widzimy tutaj też np tzw miecz Św. Maurycego z Turynu – jest to jednak miecz o typowo bojowej konstrukcji i dobrze zachowany – dlatego znalazł się w tej prezentacji.

Dzięki takiemu obrazowemu przedstawieniu można łatwo zauważyć na czym polegały główne zmiany geometrii ostrza i stylu rękojeści. Wyboru dokonałem na podstawie częstotliwości występowania danego typu w muzeach oraz w ilustracjach manuskryptów.

Celowo i zupełnie świadomie nie korzystałem z typologii aby uniknąć schematyczności. Efektem tego jest nieco inny wybór mieczy oraz ich zestawienie.

Prezentacja jest pierwszym tego typu zestawieniem…

CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA

GRUPA I

OKRES
Datowanie: IX – X w.

GEOGRAFIA
Cała niemal Europa, szczególnie północna i zachodnia część.

WYMIARY / CECHY KONSTRUKCJI
– jednoręczny,
– długość od ok. 850 do ok. 980mm
– waga pomiędzy 950 a około 1200gr
– głownia szeroka między ok. 45-60mm najczęściej ponad 50mm
– sztych często owalny
– płytkie, czasem płaskie szerokie na ok. 60-70% głowni zbrocze
– głowice płaskie u dołu, często dwuczęściowe, bogato zdobione
– jelce krótkie i masywne, często bogato zdobione, proste lub zagięte w dół, czasem rozszerzające się

INSKRYPCJE / NAPISY /ZNAKI
– często występujące inskrypcje typu +VLFBERHT+ inkrustowane stalą, w komplecie z ornamentem geometrycznym po drugiej stronie płazu, liternictwo łacińskie szerokie i grube znaki.

PRZEZNACZENIE
Głownie tych mieczy są przeznaczone przede wszystkim do cięć, choć wykształcony sztych umożliwia także kłucie.

GRUPA II

OKRES
Datowanie: X – XII w.

GEOGRAFIA
Cała Europa.

WYMIARY / CECHY KONSTRUKCJI
– jednoręczny,
– długość od ok. 900 do ok. 1050mm
– waga pomiędzy 950 a około 1200gr
– głownia szeroka między ok. 45-60mm najczęściej ponad 50mm
– sztych owalny lub ostry
– róznej głębokości oraz szerokości zbrocza, najczęściej szerokie i płaskie,
– głowice płaskie u dołu, kształtu zw. grzybkiem oraz orzecha brazylijskiego, jednoczęściowe, stalowe, czasem brązowe, najczęściej surowe bez ozdób,
– jelce stopniowo wydłużane, czasem zagięte w dół

INSKRYPCJE / NAPISY /ZNAKI
– często występujące inskrypcje typu INGELRII, SIGVINAIS inkrustowane stalą, w komplecie z ornamentem geometrycznym po drugiej stronie płazu lub bez, liternictwo łacińskie szerokie i grube znaki.

PRZEZNACZENIE
Głownie tych mieczy są przeznaczone przede wszystkim do cięć, choć lepiej ukształtowany sztych zaczynał umożliwiać także skuteczne kłucie.

GRUPA III

OKRES
Datowanie: XIII – XIV w.

GEOGRAFIA
Cała Europa.

WYMIARY / CECHY KONSTRUKCJI
– jednoręczny, możliwa druga ręka na głowicy
– długość od ok. 950 do ok. 1100mm
– waga pomiędzy 950 a około 1300gr
– głownia szeroka między 45-55mm najczęściej w okolicy 50mm
– wyraźnie zaznaczony sztych zwężający się
– głębokie, wyraźne zbrocze (czasem podwójne) najczęściej ok. 3/4 długości głowni,
– głowica masywna, głęboka, najczęściej okrągła o stożkowych płaskich bokach, czasem ścięta w masywny ośmiobok lub zaoblona
– charakterystyczny prosty krzyżowy jelec o okrągłym lub owalnym przekroju, z rozszerzonymi końcami, choć możliwy także  równy i prostokątny

INSKRYPCJE / NAPISY /ZNAKI
– często występujące inskrypcje aplikowane żółtym metalem (złoto, miedź, brąz, pochodne) z cienkimi wyraźnymi literami łacińskimi, ciągi liter, często z towarzyszącymi znakami krzyża równoramiennego, lub innymi znakami.

PRZEZNACZENIE
Głownie tych mieczy są przeznaczone zarówno do cięcia jak i skutecznego kłucia.
Sztych zaczyna być coraz częściej profilowany pod kątem pchnięć ale wciąż głównym zastosowaniem tych głowni są potężne cięcia.

GRUPA IV

OKRES
Datowanie: XIV – XV w.

GEOGRAFIA
Cała Europa, głównie południe i zachód.

WYMIARY / CECHY KONSTRUKCJI
– jednoręczny, możliwa druga ręka na głowicy
– długość od ok. 850 do ok. 1150mm
– głownia szeroka u nasady, między 45-70mm najczęsciej ponad 50mm
– wyraźnie zwężająca się głownia w kształcie szpiczastego trójkąta
– po środku głowni na całej długości wyraźna grań (ość), często z wklęsłymi spadami lub z krótkim zbroczem,
– głowica masywna, głęboka, okrągła o stożkowych wklęsłych bokach, czasem z wklęśniętym środkiem wewn. okręgu, wielość odmian i typów,
– jelce często zagięte ku głowni w kilku odmianach, czasem proste z ostrymi końcówkami skierowanymi w dół.

INSKRYPCJE / NAPISY /ZNAKI
– występują znaki miecznicze lub inne z wypełnieniem żółtym metalem, napisy trawione lub ryte, ozdobniki rytowane, zdobnictwo kształtne głowicy i jelca.

PRZEZNACZENIE
– przeznaczeniem tych mieczy jest głównie kłucie/pchnięcie/przebijanie/wbijanie co nie wyklucza zadawania skutecznych cięć. Kształt głowni jest odpowiedzią na coraz sztywniejsze i złożone zbroje płytowe w których za pomocą wąskiego szpica można znaleźć szpary i przerwy. Miecze tej grupy sprawdzają się również dobrze przy cięciach z uwagi na szerokie ostrze i dobre wyważenie. Przeważnie jest to broń dla jednej ręki, dość krótka i bardzo skuteczna w walce.
wersje przeznaczone dla jeźdźca mają dłuższe głownie.