MIECZE: trudne proste pytania…

trudne_pytaniaopracowanie Maciej Kopciuch.

Dostajemy wiele pytań odnośnie mieczy – czasem dot. szczegółowych informacji – a czasem spraw wręcz podstawowych – fundamentalnych… i nie są to wbrew pozorom banalne pytania…
Takie lubię najbardziej bo są najtrudniejsze, obnażają wstydliwe luki które pozostawia dostępna wiedza…
Zobaczmy kilka z nich:

1) CZYM WŁAŚCIWIE JEST MIECZ?
Próbując odpowiedzieć pytającemu zdałem sobie sprawę ze złożoności odpowiedzi i niejednoznacznych kwestii w tym temacie.
Definicja ogólnie przyjęta mówi nam że miecz to jest broń:
a) „biała” (co to właściwie znaczy? patrz pyt. nr4),
b) obosieczna,
c) symetryczna,
d) z otwartą rękojeścią symetryczną,
e) jedno lub dwu ręczna,
f) ostrze a jest dłuższe od ostrza noża (zakładamy iż dłuższe mierząc średnio od łokcia do końca wyprostowanych palców czyli ponad 50cm)…
to czy jest ze zbroczem czy ością, zakuwany czy nitowany – nie są sprawami nadrzędnymi gdyż zależy to od regionu i okresu. to jest definicja że tak powiem dość płynna i pozostawia margines interpretacji.
o „mieczach” w sensie bojowego narzędzia powinniśmy mówić w kontekście okresu w którym było ono używane jako broń – czynnie na polach bitew.
natomiast nazywamy też mieczami np japońskie katany z powodu chwytu dwuręcznego i wyspecjalizowanych technik – tak się po prostu przyjęło.
nazywamy też mieczami ogólnie pewien przedział broni starożytnej o podobnej charakterystyce, przed średniowieczem – dlatego że broń ta podlegała swoistej ewolucji związanej ściśle z rozwojem taktyki oraz uzbrojenia ochronnego – ale także rozwojem technologii produkcji. Dlatego jest to pojęcie szersze i tak ogólne.

2) JAKIE SĄ RODZAJE MIECZY?
„No jak to jakie? Przecież są…”  no właśnie… Pomyślmy przez chwilę.
Po raz kolejny dowodzi to że typologie i nazewnictwo zawodzą w sprawach fundamentalnych.
Osoba zadaje to pytanie aby mieć podstawę do bardziej szczegółowych poszukiwań i klasyfikacji – i – nie może ogarnąć tematu. Wcale się nie dziwię…
Pisałem już o tym że typologie są w tym względzie trochę jak partie polityczne, które się ze sobą nie chcą dogadać chociaż chodzi im niby o to samo, a najbardziej traci na tym – wiadomo kto…
Można wejść w całą gamę pojęć chcąc to wytłumaczyć ale za chwilę sami się w tym pogubimy – gwarantuję.
Jak więc odpowiedzieć komuś kto chciałby wiedzieć a ma zamęt?
Otóż to proste – mamy miecze krótkie, długie, wielkie, bastardy, oburęczne… chwila chwila… to przecież nikomu nic nie mówi!
To spróbujmy podzielić miecze w kontekście epok/okresu w którym powstały co rzutuje na ich formę oraz technologię – czyli na miecze epoki brązu, żelaza, okresu rzymskiego, wędrówki ludów, arabskie, wczesnego średniowiecza, okresu ekspansji wikingów czy normańskie, okresu krucjat, japońskie … zaraz zaraz… – to bez sensu… To się wszystko miesza i na siebie nakłada!… Dobrze – może zostawmy już żarty.
Sądzę że na początek trzeba wyjść od PODSTAWOWYCH PODZIAŁÓW:
– miecze żelazne – oraz z innych materiałów (z brązu, miedzi, srebra, drewna, kości, etc)
– miecze jednoręczne – i dwuręczne – ta podstawowa różnica narzuca ich formę, technikę użycia i rozmiar.
– miecze bojowe – i wszystkie inne (ceremonialne, podarunkowe, rytualne, symboliczne, etc)
– pod względem przekroju głowni: soczewkowe (płaskie), ze zbroczem (zbroczami) oraz z ością/granią.
– pod względem priorytetu przeznaczenia: do cięcia oraz do kłucia.
– wreszcie pod względem formy – w całej gamie stylistycznej (epoka, kultura, ornamentyka, kształty, etc – i dopiero tutaj (!) pojawiają się typologie…
Niestety – nawet po uzmysłowieniu sobie całej złożoności powyższych kryteriów nie znajdujemy „klucza” który pozwoliłby na przejrzyste ujęcie tematu… Wg mnie – wymagałoby to obszernej, osobnej rozprawy. Warto jednak zdać sobie sprawę że jeśli ktoś uważa to pytanie za banalne – to naprawdę niewiele wie o mieczach…

3) JAKI MIECZ BYŁ NAJLEPSZY?
No cóż – nie ma czegoś takiego… To jakby spytać jaki jest najlepszy topór, tarcza czy hełm… albo np samochód…. Po prostu zależy to od wielu czynników – jakości produkcji, umiejętności użycia, kontekstu związanego z przeznaczeniem, itd…
W danym okresie lub regionie wykształciły się formy miecza najbardziej odpowiadające potrzebom bojowym. Były one wyrabiane przez rożnych rzemieślników czy warsztaty produkcyjne – różniące się od siebie jakościowo. Dlatego odpowiedź na tak postawione pytanie może być tylko jedna. Poza tym – miecz to narzędzie wykonane przez człowieka – od tego zależy jego jakość – oraz używane przez człowieka – od niego zależy jego skuteczność.

4) CO TO JEST „BROŃ BIAŁA”?
W potocznym znaczeniu powiedziałbym iż zwykliśmy określać w ten sposób broń do walki wręcz której skuteczność warunkują umiejętności posługującego się nią a kształt uwarunkowany jest przeznaczeniem…
Jednakże to nie zamyka tematu oraz pochodzenia samego określenia… Funkcjonuje ono w wielu językach – nie tylko w Polsce. Słyszałem o różnych interpretacjach określenia „biała” – a to że szlachetność, a to że kolor stali, a to że nie rzuca się nią i nie strzela pociskami… wg mnie ginie to w odmętach historii i ważniejsze jest w zasadzie samo zdefiniowanie.
Bronią białą może też być bagnet czy pałka policyjna – niekoniecznie miecz czy szabla.
Więc wyraźnie dotyczy to określenie broni ręcznej, osobistej (czyli takiej którą nie rzucimy w przeciwnika bo stracimy nasze narzędzie) i którą możemy użyć w obronie i ataku za pomocą specjalnych dla niej technik…
Dodatkowo wyróżniłbym tutaj jeszcze dwie kategorie wśród broni białej:
– broń wytwarzana indywidualnie (nie mająca dwóch identycznych egzemplarzy – do wieku XVIII)
– oraz broń produkcji fabrycznej (regulaminowej, o powtarzalnych wzorach – od wieku XVIII z tego co dobrze pamiętam).

Podsumowanie
Pisząc ten artykuł nie miałem na celu udowodnienia szerokiej wiedzy w zakresie mieczy, lecz zwrócenie uwagi na poważne problemy interpretacyjne oraz trudności jakie napotyka zarówno badacz jak i entuzjasta w tym obszarze. Wiele spraw pozostaje w rozproszeniu – są wspaniałe opracowania drobne nt mieczy i historii uzbrojenia – ale brak ujęcia ogólnego w oparciu o fundament kompletnych i nie budzących zastrzeżeń definicji i klasyfikacji.
Jest to głębszy problem który dostrzegłem już dawno a na który chciałem zwrócić też Waszą uwagę.